Belirlenim ve Özgürlük Arasında: Erich Fromm'un Erken Dönem Çalışmalarında (1929-1936) Öznenin Konumlandırılışı
Anahtar Kelimeler:
Erich Fromm- özne- toplumsal karakter- analitik sosyal psikoloji- tarihsel materyalizmÖz
Bu çalışma, Weimar Cumhuriyeti'nin krizi ve faşizmin yükselişi karşısında, özellikle kitlesel itaatin psikolojik kökenlerini anlama çabası içinde Erich Fromm'un 1929-1936 arası dönemde geliştirdiği analitik sosyal psikolojinin, psikanalitik belirlenimcilik ile tarihsel materyalizm arasında özneye nasıl bir özgürlük ve fail olma alanı açtığını incelemektedir. Fromm, Freudcu psikanaliz ile Marksist toplum kuramını sentezlerken, "toplumsal karakter'' (Gesellschaftscharakter) kavramını ekonomik altyapı ile ideolojik üstyapı arasında bir dolayım (Vermittlung) ve bağlayıcı öğe (Bindeglied) olarak konumlandırmaktadır. Bu kavramsal çerçeve, bireyin hem toplumsal koşullar tarafından belirlendiğini hem de bu koşulları dönüştürme kapasitesine sahip olduğunu düşünmeye olanak tanımaktadır. Fromm'un özgürlük anlayışı, sınırsız bir özerklik değil, belirlenimler içinde gerçekleşen bir özgürleşme sürecidir. Etken uyum ile edilgen uyum arasındaki gerilim tam da bu noktada öznenin toplumsal koşullara hem boyun eğebileceğini hem de onları dönüştürebileceğini göstermektedir. Çalışma, Fromm'un teorik çerçevesinin hem Freudcu içgüdü belirlenimciliğini hem de vulgar Marksist ekonomik belirlenimciliği aşarak, öznenin tarihsel failliğine dair özgün bir perspektif sunduğunu savunmaktadır.
Referanslar
Abromeit, John. 2011. Max Horkheimer and the Foundations of the Frankfurt School. Cambridge University Press.
Freud, Sigmund. 2002. Metapsikoloji. Çeviren Emre Kapkın ve Ayşen Tekşen Kapkın. Payel Yayınları.
———. 2011a. Haz İlkesinin Ötesinde ve Ben ve İd. 3. bs. Çeviren Ali Babaoğlu. Metis Yayınları.
———. 2011b. Uygarlığın Huzursuzluğu. 4. bs. Çeviren Haluk Barışcan. Metis Yayınları.
Fromm, Erich. 1989. “Psychoanalysis and Sociology.” In Critical Theory and Society: A Reader, edited by Stephen Eric Bronner and Douglas MacKay Kellner, 37–39. Routledge.
———. 2000. “The Social Determinants of Psychoanalytic Theory.” International Forum of Psychoanalysis 9, no. 3–4: 149–165.
———. 2016a. “Analitik Sosyal Psikolojinin Yöntem ve İşlevi.” İçinde Psikanalizin Bunalımı, 4. bs. Çeviren Kıymet Erzincan Kına, 147–176. Say Yayınları.
———. 2016b. “Analık Hukuku Kuramı ve Sosyal Psikolojiyle Bağlantısı.” İçinde Psikanalizin Bunalımı, 4. bs. Çeviren Kıymet Erzincan Kına, 115–146. Say Yayınları.
———. 2016c. “Psikanalitik Karakteroloji ve Sosyal Psikolojiyle Bağlantısı.” İçinde Psikanalizin Bunalımı, 4. bs. Çeviren Kıymet Erzincan Kına, 177–204. Say Yayınları.
———. 2017a. İsa Dogması ve Din, Psikoloji, Kültür Yazıları. Çeviren Bozkurt Leblebicioğlu. Say Yayınları.
———. 2017b. “İsa Dogması.” İçinde İsa Dogması ve Din, Psikoloji, Kültür Yazıları, Çeviren Bozkurt Leblebicioğlu, 13–92. Say Yayınları.
———. 2020. “Studies on Authority and the Family: Sociopsychological Dimensions.” Fromm Forum 24: 8–58.
Funk, Rainer. 2013. “Erich Fromm and the Intersubjective Tradition.” International Forum of Psychoanalysis 22, no. 1: 5–9.
———. 2015. “Erich Fromm’s Legacy.” In Towards a Human Science: The Relevance of Erich Fromm for Today, edited by Rainer Funk and Neil McLaughlin. Giessen: Psychosozial-Verlag.
———. 2024. “Erich Fromm’s Contribution to Critical Theory.” Logos: A Journal of Modern Society & Culture 23, no. 2. https://logosjournal.com/article/erich-fromms-contribution-to-critical-theory/.
Jay, Martin. 2014. Diyalektik İmgelem: Frankfurt Okulu’nun Tarihi ve Çalışmaları [1923-1950]. Çeviren Sevgi Doğan. Ayrıntı Yayınları.
Marx, Karl. 1979. Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı. 4. bs. Çeviren Sevim Belli. Sol Yayınları.
———. 2011. 1844 Elyazmaları: Ekonomi Politik ve Felsefe. 4. bs. Çeviren Kenan Somer. Sol Yayınları.
———. 2013. “Feuerbach Üzerine Tezler.” İçinde Alman İdeolojisi, Karl Marx ve Friedrich Engels, 2. bs. Çeviren Tonguç Ok ve Olcay Geridönmez, 505–508. Evrensel Basım Yayın.
Marx, Karl, ve Friedrich Engels. 2013. Alman İdeolojisi. 2. bs. Çeviren Tonguç Ok ve Olcay Geridönmez. Evrensel Basım Yayın.
Paquot, Thierry, and François Pépin. 2024. Larousse Felsefe Sözlüğü: Kavramlar, Filozoflar ve Eserler. Çeviren Selim Atakan Altınörs. VakıfBank Kültür Yayınları.
Serin, İsmail. 2023. “Eleştirel Teori – Fenomenoloji İlişkisini Çözümlemede Adorno’nun Rolü.” İçinde Eleştirel Teori: Toplum ve Siyaset Felsefesi Yazıları, editör Eray Yağanak, 41–50. Nika Yayınevi.
Slater, Phil. 1998. Frankfurt Okulu: Kökeni ve Önemi – Marksist Bir Yaklaşım. Çeviren Ahmet Özden. Kabalcı Yayınevi.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Selvihan Polat (Yazar)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.